امّا حضرت امام ص ذكر فرمود در اين باب ، شرائط چند ؛ اوّل : قدرت بر حفظ خود از ضرر صاحب عيب و معاف بودن از شرّ او ، اگر بشنود آنچه را در حقّ او گفته شده . دوم : خالى بودن شخص قايل ، از آن عيب . سيم : قصد كردن به ذكر عيب او بيان حقّ از باطل را در دين حقّ تعالى و رسول او ، نه به هواى نفسانى خود ؛ و به اين شرائط ، ذكر معايب اهل معاصى جائز بلكه مندوب « 30 » است ؛ زيرا كه باعث تقويت دين ، و اصلاح در امور مسلمين است . و اگر شرائط مذكوره متحقّق نشود ؛ يعنى قدرت بر حفظ خود نداشته باشد ، يا خودش صاحب آن عيب باشد ، يا مقصودش نقص صاحب عيب باشد به هواى نفس خود ، و يا ذكر آن عيب به بيان حقّ تعالى و رسول او نباشد ، ذكر معايب خلق حرام است ، و موجب خسران دنيا و آخرت است ، و رخصت از شارع مقدّس در ذكر آنها نيست ، اگرچه ذكرش حقّ و صواب باشد ؛ زيرا كه منظور از تكاليف شرعيّه ، اصلاح ظاهر و باطن عباد است كه حقّ تعالى به لطف و رحمت ، از براى تكميل ايشان امر و نهى فرموده ؛ پس بايد عبد بكوشد تا از تحت عبوديّت هواى نفس خود بيرون آمده ، و از امراض نفسانيّه ، سلامتى حاصل نمايد ، و داخل در تحت احكام حقّ تعالى شود ، و به كمال عبوديّت حقّ تعالى - ظاهرا و باطنا - فايز گردد . * * *

--> - 75 : 233 و 260 ، 77 : 151 ، 88 : 36 ، « مستدرك الوسائل » 8 : حديث 10012 - 4 ، 9 : حديث 10450 - 3 ( 30 ) - مستحبّ و پسنديده